Kornet
Als je ergens het wij-gevoel kan oplopen, dan is het wel in zo'n gestructureerd geheel als het leger. Een soldaat voelt meer weerzin tegen de nabije korporaal dan tegen de verre vijand. Zo sluit men graag de rijen. Lees de evocatie van het front tijdens de Eerste Wereldoorlog in 'Reis naar het einde van de nacht', van Céline, en je raakt diep van dit besef doordrongen.
Ik herinner me hoe we met een stelletje vaandrigs in een mess aanwezig waren, waar ook een paar ons onbekende kornetten rondliepen. Een kornet is in de cavalerie het equivalent van wat een vaandrig is bij andere legeronderdelen.
Bij cavalerie denken we aan mannen op paarden, maar het gaat al sinds vele jaren om mannen met tanks. Ze dragen zwarte baretten in plaats van veldgroene, zoals normale mensen, of felgroene, rode of blauwe bij uitzonderlijke militaire beroepsgroepen. Er zitten bij de cavalerie gemiddeld meer officieren met dubbele namen, meer baronnen en jonkheren dan elders. Zo was het althans in de dagen waarover ik spreek.
We hebben het buiten het corps dus niet ècht op kornetten, ook al zegt een vaandrig wel eens 'ik heb trek in een kornet' om hard gelach te ontlokken.
En nu is het, vele decennia na mijn diensttijd zowaar gebeurd dat emotie me overviel toen ik iemand het woord 'kornet' hoorde uitroepen.
Het gebeurde tijdens het herdenkingsconcert in de Amsterdamse Noorderkerk, op 4 mei 2009. Het Tsjechische Bennewitz Kwartet (Jiri Nemecek, Stepan Jezek, Jiri Pinkas en Stepan Dolezal) voerden een compositie uit van Viktor Ullmann (1898-1944), de Tsjechische componist die, jood zijnde, in het nazi-kamp Theresienstadt werd opgesloten. Er hoort een verhaal bij de muziek, een gesproken tekst, die tijdens het concert voorgedragen werd door klarinettist Harry-Imre Dijkstra, die met het Bennewitz Kwartet optreedt.
De in de Noorderkerk ten gehore gebracht tekst heeft als titel 'De Wijze van Liefde en Dood van Kornet Christoph Rilke' en is van de hand van Rainer Maria Rilke. Als de kornet zijn geliefde verlaten moet, omdat hij ten strijde wordt geroepen, klinkt de kreet 'Kornet! Kornet!' De muziek is dramatisch en toen deze oproep, met luide stem, daarbij kwam, werd mijn hart overweldigd.
Later, bij het verwerken van de emotie, kwamen daar mijn herinneringen bij, die me terugbrachten bij meer triviale momenten. Bij de herinneringen aan mijn dagen van vaandrigschap.
De afbeelding laat de kornetten zien zoals ik ze gezien heb. De kornet Christoph Rilke moeten we ons geheel anders, nog als een authentieke vaandeldrager, voorstellen.