Bart Cras: parrèsia en conversatie

We kunnen hoog springen, we kunnen laag springen: zonder leerplan kan er geen redelijk georganiseerd onderwijs zijn. Daarom is het goed dat de SLO bestaat, de Stichting Leerplanontwikkeling. Die stichting heeft het proefschrift van Bart Cras over het 'meesterschap over het leerplan' uitgegeven.

Ik geloof dat er nogal wat mensen zijn die graag hadden gezien dat Cras had aangegeven hoe leerplannen er uit moeten zien. Dan kan daar immers lekker over worden gebekvecht. Door iedereen. Want het is met leerplannen net als met sommige andere zaken (zoals kunst en literatuur): iedereen vindt dat hij of zij er verstand van heeft. En zelfs wanneer wordt erkend dat het niet zo is, dan heeft iedereen toch op zijn minst wel een luid verkondigde mening.

Cras doet daaraan niet mee. Wat hij doet is dit: hij geeft aan welke factoren bij het tot stand komen van leerplannen een rol spelen. Hij geeft aan welke participanten deelnemen aan de discussies omtrent op te stellen programma's. De overheid, maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven, onderwijsgevers en -ontvangers, leerlingen en hun ouders. Al die partijen laten weten wat zij ervan vinden: waartoe er wordt geleerd, wat, hoe. En hoe er wordt getoetst.

Tijdens de verdediging van het proefschrift aan de Universiteit van Twente kwamen opponenten en anderen opvallend dikwijls te spreken over het markante taalgebruik van Cras. Zou dat om een stijlkwestie gaan? Och, wellicht óók wel: deze doctor is behalve een geleerde ook een taalgevoelig wezen. Maar ik geloof dat er achter zijn woordkeuze sympathieke betekenissen te ontdekken zijn.

Twee voorbeelden.

Cras geeft aan dat, om tot een curriculum te komen, men na overleg tot een consensus moet komen. Tot zover is dat gangbaar taalgebruik. Maar dan komt hij aan met het woord 'conversatie'. Hij schrijft: 'Wij zullen alle interactieve uitingen over het leerplan - zoals debat, discussie, gedachtenwisseling. overleg, dialoog, deliberatie, communicatie, beraadslaging - hier alle vatten onder de term 'conversatie'.

Conversatie in plaats van discussie, debat? Waarom? Cras benadrukt het anti-definitieve karakter in de betekenis van 'conversatie'. Onvoorziene problemen zullen zich altijd voordoen en zullen de onversatie doen ontdooien, zoals de dichter Bart Cras het uitdrukt. Ik denk dit: met het woord 'conversatie' wil Cras zo veel mogelijk de illusie van het definitieve, het onwrikbare, uit de bespiegelingen over het leerplan halen. En daarmee ook elk idee dat het om iets competitiefs zou gaan. Om iets waar winnaars juichen en verliezers wenen.

Cras dringt ook aan op parrèsia. Dat is het recht om vrijuit te spreken, om openhartig voor je mening uit te komen.'Parrèsia is niet zomaar wat zeggen, mensen naar de mond praten, zeggen wat het volk wil horen, vleien, gebruik maken van retorische kunstgrepen en opsmuk'.

Zo is het, denk ik, wanneer ik dat lees. Cras, met zijn hoogst individele keuze uit de mogelijkheden die de taal hem biedt, geeft een concreet voorbeeld van dat wat hij verlangt binnen de conversatie rond leerplanontwikkeling.