Camille's blauwe voetjes
Het geheugen, hoe werkt het? Ik zal het er niet op wagen om zelfs maar te zoeken naar een antwoord. Het moet iets met neuronen te maken hebben, met schakelingen, met associaties, maar dit zullen wel louter woorden voor mij blijven. Maar ik kan wel genieten van dat mysterieuze functioneren. Een voorbeeld. Naar aanleiding van de blauwe pantoffeltjes van Camille.
Ze stond voor me met aan haar voeten de blauwe pantoffeltjes. Ze zijn blauwer dan de hemel. Dan de Middellandse Zee. Dan de naam King op mijn rolletje pepermunt. Dan de ogen van mijn zusters. Anders blauw veeleer, een echt kunstmatig blauw uit de fabriek, maar toch wel zo pittig blauw dat het je toejuicht en de aandacht trekt.
Dus moest ik er vanmorgen eens iets van zeggen. En wat flapt me uit de mond?
'Vliegt de blauwvoet? Storm op zee.'
En meteen dacht ik: hoe kom ik daar nou bij? Waar komt dat woord 'blauwvoet' vandaan? Eens moet ik er van hebben gehoord. Dat het voorkomt in een Vlaams strijdlied. Iemand moet me er ooit van hebben verteld. Wie? Waar? Wanneer? Ik vind het niet meer terug.
Naar Google dus. Ik vind dat die regel voorkomt in een gedicht van de dichter Albrecht Rodenbach (1856-1880), voor wie in zijn geboortestad Roeselare een standbeeld is opericht. Op zijn tekst is het lied gemaakt. Het standbeeld toont hem met een vogel. Aha, dat is een Jan-van-Gent, van het Blauwvoet-type. Ja, een vogel met blauwe zwemvliezen. Wat heeft dat met de Vlaamse beweging van doen?
De eerste strofe van Rodenbachs gedicht:
Nu het lied der Vlaamse zonen,
nu een dreunend kerelslied,
dat in wilde noordertonen
uit het diepst ons herten schiet.
En het refrein:
Ei! het lied der Vlaamse zonen,
met zijn wilde noordertonen,
met het oude Vlaams Hoezee.
Vliegt de blauwvoet? Storm op zee!
Rodenbach, Rodenbach, waar haal je die blauwvoet vandaan? Zo dacht ik. En Google hielp me verder. Rodenbach was geïnspireerd geweest door een roman van Hendrik Conscience, met de strijdbare titel 'Kerels van Vlaanderen'. Daarin kwam een strijd aan de orde tussen 'Kerels, zeelui die zich ook Blauwvoeten noemden' (ik citeer Wikipedia). Dat had te maken met een in de 12e eeuw gevoerde strijd van families, waarvan er een de naam droeg van...Blauvoet. Dat die Jan-van-Gent een symbolische functie toegewezen kreeg had ermee te maken dat de vogel alleen verscheen wanneer er storm op til was.
Oef. Wat had dat allemaal met de Vlaamse beweging te maken? Dit: dat er ooit op het klein-seminarie in Roeselare tijdens een schoolfeest alleen maar Franstalige liedjes gezongen mochten worden. Ja zeg, daar wisten de flaminganten-vrienden van Rodenbach wel raad op. Ze zongen het protestlied dat hij had gedicht. En zo is het gekomen dat de kreet 'Vliegt de blauwvoet? Storm op zee' ooit nog in een onschuldig Noord-Nederlands brein is blijven hangen, via via, via schakelingen waarvan dat brein het spoor is kwijt geraakt.
Maar door die leuke blauwe pantoffeltjes en mijn nieuwsgierigheid en Google ben ik er achter gekomen dat in Roeselare, waar ik nog nooit ben geweest, een beeld staat van hem die wel beschouwd mag worden als een verre verwante ziel van Rouget de Lisle, maker van dat andere pittige strijdlied, de Marseillaise. Het mysterie van de blauwvoet is enigszins opgehelderd. Het mysterie van het geheugen? Nee.