literatuur

Voor iemand die in de veertiger jaren, meteen na het eind van de Tweede Wereldoorlog, op het idee kwam om Frans te gaan studeren, was het een zegen dat de gedichten van Jacques Prévert bestonden. Merci Prévert.

Poëzie die je kon begrijpen en waar je hart ja tegen zei.

Nathalie Sarraute heb ik één keer in mijn leven ontmoet. Ze hield een lezing aan het Frans Instituut in Utrecht, waar ik werkte en na afloop hebben we samen gegeten. Wat een schat van een vrouw.

Tsjechow beschrijft hoe de dwangarbeider op Sachalin gehuisvest was. In een hutje. En als Tsjechow de treurnis van zo'n woonplek weergeeft, besef je als lezer wat het fundamentele karakter van zo'n plek in Tsjechows ogen zou moeten zijn.

Wanneer Tsjechow zijn verslag schrijft over de strafkolonie op het eiland Sachalin, neemt hij zich voor om het niet te hebben over de misdaden die de mensen hebben begaan die daar hun dwangarbeid verrichten. Maar soms kan hij het niet laten.

Tsjechow over Sachalin. Over Woekol Popow, een dwangarbeider. Over diens lot. Een passage uit een tekst die als een proefschrift bedoeld is, van de hand van een grootmeester uit de wereldliteratuur.

Op het eiland Sachalin, nog voorbij Siberië, richtte het Rusland van tsaar Alexander de Tweede in 1875 een strafkolonie in voor dwangarbeiders en bannelingen. Tsjechow ging er heen in 1890.

Theodor Fontane zien we op deze afbeelding op de leeftijd van 23 jaar. Meestal zien we hem op oudere leeftijd afgebeeld, deze meesterlijke schrijver, uit het oosten van Duitsland. We kennen hem van de prachtige roman 'Effi Briest', waardig Duitstalige tegenhanger van Flauberts 'Madame Bovary'. Met dit jeugdportret wil ik hem eer bewijzen.

Sinds geruime tijd al krijg ik aan het begin van elk jaar van de Zwitserse schrijfster Jacqueline Crevoisier een Poesie Agenda cadeau. Ik begin er op te rekenen die fraai ingepakt te ontvangen. En ja, ook dit jaar heeft ze me niet overgeslagen.

De grondeloosheid van het transcendente. Daarover heeft Bruno Schulz het in zijn eerste zin van het hoofdstuk 'Het Boek' in 'Het sanatorium Clepsydra'.

Op de omslag van Nynade 6, ons blad over kunst en letteren, is een zelfportret te zien van de Poolse schrijver en beeldend kunstenaar Bruno Schulz. Ook de afbeelding hiernaast is een zelfportret van Schulz, die zich nu vertoont geflankeerd door twee vrouwen.