schaken

Partijen van Aljechin naspelen is een van genoegens die een schaakspelend mens zichzelf schenken kan. Op hem mag de kwalificatie 'geniaal' zonder bezwaar worden toegepast. Ik wijd nogal eens een gedachte aan die man, omdat ik van tijd tot tijd rondwandel op het Cimetière Montparnasse in Parijs en dan even bij zijn graf stilsta.

Hans Ree wijdt in de NRC van 21 oktober 2008 een bespiegeling aan de vijfde partij in de match Anand-Kramnik. Van Ree kunnen we veel leren, omdat hij zelf als grootmeester uitstekend kan volgen wat er op het bord en daarnevens gebeurt.

Hij mag tevreden kijken Anand, de wereldkampioen. Hij verdedigt op dit moment, oktober 2008, zijn titel in Bonn tegen uitdager Kramnik. En in de vijfde partij heeft hij zojuist met zwart zijn tweede overwinning behaald, terwijl de andere partijen remise zijn gebleven.

We leven in twee werelden. Wereld Nummer Eén: de directe wereld. Dat is de wereld van het onmiddellijke, de aai, de blik, 't wang-tegen-wang. En ook de lel en de doodschop. Nummer Twee: de gemediatiseerde wereld, die tot ons komt via beeldscherm, luidspreker, bedrukt papier. Die eerste is de ware wereld. De tweede is de gelogen wereld.

Soms representeert de ene mens het noodlot voor een ander.

De moordenaar doet het voor zijn slachtoffer. De baas doet het voor degene die hij ontslaat. Degene die een liefde niet kan beantwoorden doet het. En zelfs een dokter doet het in alle onschuld tegenover degene aan wie hij vertelt dat de ziekte ongeneeslijk is.

Het Corus Schaaktoernooi 2006. In de grootmeestergroep deed zich in de eerste ronde al een sensatie voor: wereldkampioen Veselin Topalov verloor van Adams. Daarna won hij genoeg partijen om tòch aan de kop te komen. Gisteravond, aan het begin van de laatste ronde, stond hij een half punt voor op zijn naaste concurrent Anand.

Het is een halve eeuw geleden dat Tartakower stierf. Ree heeft hem herdacht met de woorden 'Hij was een bewonderenswaardig mens; een van de sterkste en origineelste schakers van zijn tijd, de beste, geestigste en ijverigste schaakschrijver, een dichter in drie talen, een dapper soldaat en in een bewogen leven altijd een man van eer.'

Na het einde van de Tweede Wereldoorlog was Aljechin officieel nog wereldkampioen. Maar de gehele schaakwereld kotste hem uit om de antisemitische artikelen die hij in 1941 in het door de nazi's bezette Frankrijk had geschreven.

Wat moest men met Alexander Aljechin en met de wereldtitel, aan?

Toen Aljechin, die tijdens de Tweede Wereldoorlogde fout was geweest - hij had antisemitisch geschreven over collega-schakers - kort na het einde van die oorlog, gestorven was, heeft de Internationale Schaakfederatie zich over de vraag gebogen of men wilde zorgen voor een graf van de ex-wereldkampioen, ja of nee.

Vandaag was het laatste dag van het Corus-schaaktoernooi in Wijk aan Zee. Jaren achtereen heb ik er meegedaan tussen het voetvolk, bij de vierkampers, in de overvolle zaal aan de voet van het podium waar de grootmeesters, de èchte godenzonen, elkaar professioneel bekampten. Dat was toen het toernooi nog Hoogoventoernooi heette.