Theodor Fontane: humor

Theodor Fontane zien we op deze afbeelding op de leeftijd van 23 jaar. Meestal zien we hem op oudere leeftijd afgebeeld, deze meesterlijke schrijver, uit het oosten van Duitsland. We kennen hem van de prachtige roman 'Effi Briest', waardig Duitstalige tegenhanger van Flauberts 'Madame Bovary'. Met dit jeugdportret wil ik hem eer bewijzen.

Ik heb nog maar net ontdekt hoe fijnzinnig zijn gevoel voor humor is. Dat heb ik te danken aan Bernd Müller.

Bernd Müller is de meest beminnelijke extramurale neerlandicus ter wereld, die letterkunde doceert aan de Freie Universität te Berlijn, de stad waar hij ook de Socialistische Partij van Nord-Rheinland-Westfalen bij de Bondsrepubliek vertegenwoordigt. Hij is in 1993 aan de Universiteit van Amsterdam gepromoveerd op het hoogst interessante proefschrift 'Sporen naar Duitsland. Het Duitslandbeeld in Nederlandse romans 1945-1990'.

Hij kreeg honger naar poëzie, Bernd Müller, en nam het besluit om elke dag een gedicht te lezen en aan vrienden en vriendinnen langs electronische weg te laten weten welk gedicht dat was. Zo lees ik, met vele anderen, elke dag met hem mee.

Hij begon ermee op 1 januari van dit nieuwe jaar, 2009. In dit nieuwe jaar krijgen we elke dag een poëtisch cadeau. Alle gedichten getuigen van humor. Dat moet wel iets te maken hebben met de psychologische structuur van Bernd Müller. Zijn keuze levert ook een geestesportret op van hemzelf.

Een recent uit Berlijn ontvangen gedicht is van Fontane. Het heet 'Der Sommer- und Winter-Geheimrat'. Op zichzelf al een geinige titel, met dat voor ons eigenaardige woord 'Geheimrat', dat verwijst naar een titel die nog stamt uit de tijd dat een vorst zich liet adviseren door een gezelschap raadsheren in wie hij vertrouwen had (dat is de oorspronkelijke betekenis vahet woord 'Geheim' in dit verband).

Het gedicht gaat over het verschil dat gewichtige personen aan de dag kunnen leggen in tegengestelde omstandigheden. De Geheimrat aan het strand, in de zomer, is jopiepopie met de underdog, maar o wee wanneer hij tegenover je komt te zitten tijdens een deftig feestmaal, dan is zijn begroeting uiterst koel.

Natuurlijk drukt Fontane zich in zijn poëzie fraaier uit dan ik het hier doe.

Um die Sommerszeit sind sie wie andre Menschen...

Zumal in Bädern, in Ostseefrischen
Sitzt man mit ihnen an selben Tischen
Und sind auch verschieden der Menscheit Lose,
Gleichmacherisch wirkt die Badehose.
...
[En dan kom je zo'n 'strand-vriend' weer tegen aan een banket, bij een ambassadeur...]

Du sitzt vis-à-vis ihm, es trifft dich sein Gruss,
Davor dein Herz ersteinen muss.
...
Von dem "Sommerlichen" ist nichts mehr vorhanden,
Statt seiner der "Winterliche"... du frierst.
Suche, dass du dich rasch verlierst.

Maak maar gauw dat je weg komt? Welnee, Theodor Fontane, jij bent gebleven. We lezen je immers, ook je gedichten! Onmisbare poëzieminnaars, zoals Bernd Müller, zorgen daar voor.