Toergenjews Eerste liefde

Het is nauwelijks een roman te noemen, het lange korte verhaal dat Toergenjew schreef onder de titel 'Eerste liefde'. Het is volkomen autobiografisch, maar toch als fictie gepresenteerd. Met veranderde namen van de personen en ongetwijfeld ook wel wat andere vrijheden, genomen in relatie met de werkelijkheid.

De vertelling gaat over de eerste liefde van een jongen van zestien (Toergenjew was in werkelijkheid vijftien toen hij het beleefde). Russische adel in een landhuis. De eerste, onbekende, vervoering. De overgave aan de liefde. De vreugde, de onrust, de wanhoop tot slot.

Het grandioze beleven komt ten einde in die zomer van 1833. Vier jaar later komt de hoofdpersoon te weten dat het beminde meisje inmiddels is getrouwd, zwanger is en spoedig zal bevallen. Hij wil haar gaan bezoeken, wacht daar een paar dagen mee en moet beleven dat zij in de tussentijd in het kraambed is gestorven.

Het verhaal neemt dan een wending die voor sommige lezers nogal onbegrijpelijk, om niet te zeggen onbevredigend is. De verteller richt de aandacht op het sterven van een ander. Hij komt bij het sterfbed van een arme oude vrouw die in hetzelfde huis als hij woonde.

'Ze was in lompen gekleed, lag op harde houten planken, met als hoofdkussen een zak.'

'Haar hele leven was een hard gevecht geweest om haar dagelijks voedsel bijeen te krijgen.'

'Vreugde had ze niet gekend. Van de honing van het geluk had ze niet gegeten.'

'En zolang ze er nog de kracht toe had, bekruisigde ze zich en fluisterde 'God, vergeef me mijn zonden.'

We kunnen niet precies weten waarom Toergenjew dit onverwachte eind heeft gegeven aan zijn zo prachtig vertelde eerste liefdeservaring. Maar een vermoeden is mogelijk. Onder de semantische bovenlaag van de vertelling zit een diepere thematiek. Die verwijst naar vergankelijkheid van leven en geluk.

De jongen die de honing van leven en geluk heeft geproefd blijft niet ongevoelig bij de dood van oude vrouw aan wie dat - diep onrecht van het lot - onhouden is geweest.

Dat eigenaardige slot van Toergenjews 'Eerste liefde' draagt bij tot de sympathie en bewondering die we, naar mijn smaak, voor de schrijver mogen voelen.